پروتئین زیاد کلیه را خراب نمی‌کند؛ بهشرطی که کلیهات از اول سالم باشد. ترس از پروتئین در رختکن‌های ایران تقریباً به‌اندازه‌ی خود اسکوات قدیمی است؛ کسی می‌گوید پدرش گفت پودر پروتئین کلیه را می‌ترکاند، کسی دیگر سر قهوه‌خانه‌ی باشگاه می‌گوید «برادر، من هیچوقت چیزی نمی‌خورم» و بعد از سینه‌ای دو ساعت پشت سر هم برایش ناهار غول‌آسا می‌خورد.
این مقاله فقط درباره‌ی آدم سالم است؛ کسی که آزمایشش نرمال است و بیماری کلیهای ندارد. اگر چیز دیگری در پرونده‌ات هست، حرف این متن جای حرف پزشک را نمی‌گیرد. کراتین هم بحث دیگری است و جای خودش را دارد؛ اینجا فقط پروتئین غذا و پودر را جدا می‌کنیم.
این ترس از کجا به رختکن رسید؟
قدمت این حرف از خود باشگاه‌ها بیشتر است. سال‌های اولی که مکمل وارد بازار ایران شد، پودرهای بی‌کیفیت و تقلبی واقعاً مشکل ساختند و خیلی از همین ترسها از همان زمان داغ شد. بعد کسی شنیده که بیمار کلیهای باید پروتئینش را کم کند و بدون زمینه، همان حرف را برای همه برگرداند؛ انگار محدودیت غذایی یک بیمار، قانون یک جوان سالم است.
یک نمونه‌ی جالب ترسناک هم بیشتر بوق می‌کند: پروتئین آخرش اوره است و اوره از کلیه دفع میشود. کاملاً درست، و دقیقاً همان‌جاست که کار کلیه است. دفع اضافهی ازت برای کلیه‌ی سالم یک روز کاری معمولی است، نه یک بحران. مشکل آنجا شروع میشود که کلیه از قبل گیر کرده باشد؛ مثل این است که بگویی چون بار سنگین به دیسک کمر فشار می‌آورد، هیچ‌کس نباید چیزی بلند کند.
برنامه‌های تمرینی رایگان و آماده
برای آدم سالم با آزمایش نرمال شواهد چه می‌گوید؟
در کسی که آزمایش عملکرد کلیه‌اش نرمال است، رژیم پرپروتئین برای خود کلیه یک مشکل شناخته‌شده به‌شمار نمی‌آید. کلیه‌ی سالم ماهیتاً برای مدیریت مواد زائد ساخته شده و روزانه انواع و اقسام کارهای سنگین‌تر از این را انجام می‌دهد؛ از دفع نمک اضافهی چلوکباب تا تنظیم آب بدن بعد از تمرین.
جایی که باید غافلگیر شویم این است: وقتی کسی از رژیم کم‌پروتئین به رژیم پرپروتئین می‌رود، کلیه‌اش کار بیشتری می‌کند، ولی «کار بیشتر» با «آسیب دیدن» یکی نیست؛ قلب هم موقع دویدن کار بیشتری می‌کند و همان تمرین را برایش خوب می‌دانیم. برعکسش هم صادق است: در بیماری کلیهای شناخته‌شده، کم‌کردن پروتئین بخشی از درمان است. برای همین این دو موقعیت را نباید با هم قاطی کرد.
رژیم‌ها و برنامه‌های غذایی
چقدر پروتئین در روز زیاد حساب میشود؟
اعداد خشک را جای خودش بگذاریم و به چیزی بزنیم که با آن سر و کار داری: در رژیم پرپروتئین معمولی، هر وعدهی غذایی باید یک منبع پروتئین درشت داشته باشد و بین وعده‌ها هم یک چیزی مثل ماست یا تخممرغ. اگر با این حساب، وعدهی اصلی‌ات فقط نان و پنیر و سبزی است و بعد سر ساک، از پودر پروتئین دو اسکوپ می‌خوری، آن‌وقت هرم تو وارونه است.
همین توازن را نگه می‌دارد و سنگین‌ترین بخش کار را هم می‌کند. به مسیر پرپروتئین رفته‌ای، در برنامه‌های غذایی ورزشکار چند نمونه‌ی آماده و دسته‌بندی‌شده پیدا می‌کنی که می‌توانی یکی را برداری و با آشپزخانه‌ی خودت مقایسه کنی. مهم این است که پروتئین را در طول روز پخش کنی، نه اینکه همه‌اش را در شام بریز و فکر کنی کار تمام است.
اگر بیماری کلیه داری، چرا حرف زدن با پزشک اولین قدم است؟
اینجا مرز مطلب ما مشخص میشود. در بیماری کلیه، پروتئین یکی از همان دکمه‌های حرفهای میشود که باید زیر نظر پزشک فشار داده شود؛ گاهی کم‌کردن آن بخشی از درمان است و گاهی نه. این تصمیم از جنس چیزهایی نیست که در رختکن یا سر بشقاب ناهار گرفته شود.
پس اگر پرونده‌ای داری، سنگ کلیهای قبلی داشته‌ای یا در آزمایش اخری چیزی غیرعادی آمده، قبل از هر تغییری در پروتئین‌خوردنت با پزشک حرف بزن. همین یک جمله میتواند کلیهات را در مسیر درست نگه دارد و تو را از راه‌های خطرناک دور.
سهم روزانه را با غذای ایرانی چطور پر کنی؟
خوب خبر این است که آشپزخانه‌ی ایرانی خودش یک انبار پروتئین است و لازم نیست همه‌چیز را از لایف‌استایل بیرونی کپی کنی. کافی است در هر وعده یک منبع پروتئین را نقش اول بگذاری و بقیه را کنارش بچینی.
چند نمونه که همه‌جا پیدا میشود:
تخممرغ آب‌پز، نیم‌رم یا املت؛ دو تا سه عدد به‌همراه نان، یک وعدهی صبحانه‌ی کامل است. ماست و پنیر و کشک هم در همین دسته می‌ایستند و در وعده‌های بین Hauptt غذا خورده می‌شوند.
عدس‌پلو، عدسی، لوبیاپلو و انواع دیزی؛ حبوبات پروتئین گیاهی را با فیبر و مواد معدنی همراه می‌آورند و در آشپزخانه‌ی ما از قدیم نقش اول را داشته‌اند.
جوجه و ماهی و گوشت؛ کباب یا ماهیِ کبابی با سبزی و برنج، هم آن چیزی است که از دست می‌دهی و هم آن چیزی است که در فکر بیش از حد کردنش هستی.
اگر دیدی رسیدن به سهم پروتئین با غذای معمولی سخت است، پودر پروتئین همان چیزی است که هست: یک پُرکننده‌ی ساده برای جای خالی. جای خالی، نه چاشنی روی غذای پر.
سؤالات رایج
پروتئین زیاد واقعاً به کلیه آسیب میزند؟
از کجا بفهمم کلیهام میتواند پروتئین زیاد را تحمل کند؟
بدون پودر پروتئین میتوانم سهم روزانهام را پر کنم؟
مگر همه میگویند هر چیزی زیادش ضرر دارد؟
کراتین یا پودر پروتئین را هم با پزشک چک کنم؟
هفته‌ی بعد که سر سانس بودی، این ترس را یک بار برای همیشه سبک‌سازی کن: اگر آزمایشت نرمال است و پروتئین را از غذای واقعی می‌گیری، داری کار درست را می‌کنی. یک برنامه‌ی غذایی از فهرست پایین صفحه بردار و ببین چقدر پروتئین واقعاً در بشقابت جا میشود؛ بعد اگر هنوز شک داری، یک آزمایش ساده از پزشک بگیر تا با خیال راحت ادامه بدهی.
نظرات
برای ثبت نظر با حساب ورزشکار وارد شوید.